Sự ra đời của Nghị định 46/2026/NĐ-CP thay thế cho Nghị định 15/2018/NĐ-CP đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong hệ thống pháp lý về quản lý an toàn thực phẩm tại Việt Nam. Có hiệu lực chính thức từ ngày 26/01/2026, văn bản này không chỉ quy định chi tiết thi hành Luật An toàn thực phẩm mà còn thay đổi căn bản phương thức quản lý từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro và tăng cường hậu kiểm. Tuy nhiên việc triển khai ngay lập tức đã dẫn đến tình trạng hơn 700 lô hàng nông sản bị tồn đọng tại các cửa khẩu do thiếu các quy định chuyển tiếp cụ thể gây lúng túng cho cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Những thay đổi trọng yếu trong nghị định 46/2026/nđ-cp doanh nghiệp cần lưu ý

Điểm khác biệt lớn nhất của Nghị định 46/2026/NĐ-CP chính là sự phân cấp và phân quyền mạnh mẽ cho các địa phương trong việc quản lý và kiểm tra chất lượng sản phẩm. Cơ chế quản lý mới yêu cầu doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm hoàn toàn về hồ sơ công bố và chất lượng sản phẩm mà mình đưa ra thị trường. Điều này đòi hỏi các đơn vị sản xuất kinh doanh phải hoàn thiện hệ thống lưu trữ hồ sơ nội bộ một cách chuyên nghiệp và minh bạch để sẵn sàng cho các đợt hậu kiểm từ cơ quan chức năng.

Một xu hướng quan trọng khác là việc bắt buộc áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế như HACCP, ISO 22000 hoặc GMP đối với các nhóm sản phẩm có nguy cơ cao hoặc tính chất nhạy cảm. Việc áp dụng các chuẩn mực này không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện nhằm đánh bóng thương hiệu mà đã trở thành yêu cầu pháp lý bắt buộc để hàng hóa được phép lưu thông hợp pháp. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại quy trình sản xuất và nâng cấp hạ tầng kỹ thuật để đáp ứng đúng các tiêu chí này trước khi thực hiện các thủ tục thông quan hàng hóa.

Quy trình thực hiện thủ tục pháp lý để thông quan hàng hóa nhanh chóng

Để giải quyết tình trạng ùn ứ hàng hóa tại cửa khẩu như thực trạng khoảng 300.000 tấn nông sản bị ách tắc trong những ngày đầu năm 2026 doanh nghiệp cần nắm vững quy trình kiểm tra an toàn thực phẩm mới. Thay vì đợi hướng dẫn thủ công các đơn vị nên chủ động cập nhật các quy định về danh mục hàng hóa thuộc diện kiểm tra giảm, kiểm tra thông thường hoặc kiểm tra chặt dựa trên hồ sơ rủi ro của lô hàng. Việc chuẩn bị đầy đủ chứng nhận xuất xứ, kết quả kiểm nghiệm từ các phòng Lab được chỉ định và hồ sơ tự công bố là chìa khóa để rút ngắn thời gian thông quan từ 5-7 ngày xuống mức tối thiểu.

Quản lý hoạt động quảng cáo và kinh doanh trên sàn thương mại điện tử

Nghị định 46/2026/NĐ-CP đặc biệt siết chặt quản lý đối với hoạt động quảng cáo thực phẩm chức năng và thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên mạng xã hội. Quy định mới nghiêm cấm các cá nhân có tầm ảnh hưởng như KOL hay KOC quảng cáo thổi phồng công dụng sản phẩm như thần dược. Đồng thời các sàn thương mại điện tử hiện nay bắt buộc phải công khai toàn bộ hồ sơ công bố sản phẩm và chứng nhận chất lượng trên nền tảng của mình. Doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với các đối tác phân phối để đảm bảo mọi nội dung truyền thông đều đồng nhất với hồ sơ pháp lý đã đăng ký.

Chiến lược thích ứng và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp

Trước những lúng túng ban đầu trong việc triển khai như thừa nhận của lãnh đạo Bộ Y tế các doanh nghiệp nên tận dụng các hội nghị phổ biến pháp luật để nắm bắt lộ trình gỡ vướng từ phía Chính phủ. Việc Thủ tướng chỉ đạo khẩn trương thông quan hàng hóa là tín hiệu tích cực nhưng doanh nghiệp vẫn cần chủ động kiến nghị thông qua các hiệp hội ngành nghề như Hiệp hội Sữa Việt Nam để có những hướng dẫn đặc thù cho từng loại hình sản phẩm. Xây dựng một đội ngũ pháp chế am hiểu sâu về quản trị doanh nghiệp và luật định an toàn thực phẩm sẽ giúp đơn vị tối ưu hóa chi phí tuân thủ và tránh được các rủi ro pháp lý không đáng có trong dài hạn.

Kết luận về lộ trình tuân thủ an toàn thực phẩm bền vững

Nghị định 46/2026/NĐ-CP tuy mang lại những thách thức nhất định trong giai đoạn chuyển tiếp nhưng về lâu dài đây là công cụ quan trọng để thanh lọc thị trường và nâng cao vị thế nông sản Việt Nam trên trường quốc tế. Việc thực hiện đúng thủ tục pháp lý và quy trình vận hành không chỉ giúp doanh nghiệp thông thương hàng hóa suôn sẻ mà còn bảo vệ uy tín thương hiệu trước các tiêu chuẩn hậu kiểm khắt khe. Doanh nghiệp cần thường xuyên theo dõi các bản tin kinh tế tại vinathis.com/news/ để cập nhật những thay đổi mới nhất về chính sách và giải pháp thực thi hiệu quả.
 

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU CHIẾN LƯỢC: TÁC ĐỘNG CẤU TRÚC CỦA NGHỊ ĐỊNH 46/2026/NĐ-CP VÀ LỘ TRÌNH CHUẨN HÓA QUY TRÌNH TUÂN THỦ CHO DOANH NGHIỆP NGÀNH THỰC PHẨM

Soạn thảo bởi: Vinathis Research
Ngày: 02/02/2026

Tóm tắt nhanh

Nghị định 46/2026/NĐ-CP, có hiệu lực thi hành ngay từ ngày 26/1/2026, đã tạo ra một cú sốc ngắn hạn đáng kể đối với chuỗi cung ứng thực phẩm và nông sản tại Việt Nam. Dữ liệu thực tế cho thấy sự đứt gãy tạm thời trong khâu thông quan với hơn 700 lô hàng và 300.000 tấn nông sản bị tồn đọng chỉ trong 5 ngày đầu tiên áp dụng. Về mặt vĩ mô, đây là bước chuyển dịch chiến lược từ cơ chế 'tiền kiểm' sang quản lý rủi ro và tăng cường 'hậu kiểm', đồng thời phân cấp mạnh mẽ cho địa phương. Tuy nhiên, sự thiếu vắng các điều khoản chuyển tiếp đã gây ra sự lúng túng trên diện rộng cho cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan hải quan. Báo cáo này phân tích sâu sắc các điểm nghẽn pháp lý hiện tại, đánh giá tác động kinh tế của việc kéo dài thời gian thông quan từ 5-7 ngày, và cung cấp một lộ trình tái cấu trúc quy trình nội bộ từ A-Z. Mục tiêu nhằm giúp doanh nghiệp không chỉ giải quyết khủng hoảng hiện tại mà còn thiết lập lợi thế cạnh tranh bền vững thông qua việc tuân thủ các chuẩn mực quản lý ATTP quốc tế (HACCP, ISO 22000) và minh bạch hóa thông tin trên các nền tảng thương mại điện tử.

I. BỐI CẢNH VĨ MÔ VÀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG NGẮN HẠN

Sự ra đời của Nghị định 46/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 15/2018/NĐ-CP là một bước đi tất yếu trong tiến trình hội nhập và nâng cao rào cản kỹ thuật đối với hàng hóa tiêu dùng. Tuy nhiên, tính chất 'hiệu lực ngay' (bắt đầu từ 26/1/2026) mà thiếu vắng giai đoạn đệm (transition period) đã gây ra những hệ lụy kinh tế tức thời.

1. Khủng hoảng cục bộ tại các cửa khẩu

Theo số liệu thống kê từ ngày 26/1 đến 30/1/2026, chúng tôi ghi nhận những con số báo động về sự ngưng trệ dòng chảy thương mại:

• Khối lượng hàng tồn đọng: Khoảng 300.000 tấn nông sản nhập khẩu đang bị ùn ứ.
• Số lượng lô hàng vướng mắc: Hơn 700 lô hàng chưa thể thông quan do chưa cập nhật kịp quy trình mới.
• Phương tiện vận tải: Hơn 1.300 xe nông sản đang nằm chờ tại các cửa khẩu biên giới, gây áp lực lớn lên chi phí logistics và kho bãi.

Nguyên nhân chính xuất phát từ việc cơ quan quản lý và doanh nghiệp chưa đồng bộ được cách hiểu về thủ tục kiểm tra nhà nước theo quy định mới, dẫn đến tâm lý chờ đợi hướng dẫn cụ thể từ các bộ ngành liên quan.

2. Tác động đến chi phí và dòng tiền doanh nghiệp

Việc thay đổi quy trình kiểm tra đã kéo dài thời gian thông quan trung bình thêm 5-7 ngày. Đối với nhóm hàng tươi sống và nông sản có vòng đời ngắn, sự chậm trễ này không chỉ làm tăng chi phí lưu kho bãi mà còn gia tăng tỷ lệ hư hỏng, bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cũng đã thừa nhận sự lúng túng ban đầu trong khâu phối hợp liên ngành, cho thấy rủi ro chính sách là hiện hữu.

II.  NHỮNG THAY ĐỔI CỐT LÕI TRONG NGHỊ ĐỊNH 46/2026/NĐ-CP

Doanh nghiệp cần nắm bắt ba xu hướng dịch chuyển trọng yếu sau đây để điều chỉnh chiến lược:
 

Tiêu chí	Cơ chế cũ (Nghị định 15)	Cơ chế mới (Nghị định 46)
Triết lý quản lý	Nặng về Tiền kiểm	Quản lý rủi ro & Tăng cường Hậu kiểm
Trách nhiệm	Chia sẻ với cơ quan quản lý	Doanh nghiệp chịu hoàn toàn trách nhiệm về hồ sơ công bố
Quảng cáo & TMĐT	Kiểm soát lỏng lẻo	Siết chặt KOL/KOC, buộc sàn TMĐT công khai hồ sơ

 

III. HƯỚNG DẪN CHI TIẾT: QUY TRÌNH THÍCH ỨNG TOÀN DIỆN CHO DOANH NGHIỆP

Để giải phóng hàng hóa đang ách tắc và đảm bảo hoạt động xuất nhập khẩu thông suốt, chúng tôi khuyến nghị doanh nghiệp thực hiện ngay quy trình tái cấu trúc 4 bước sau:

Giai đoạn 1: Xử lý khủng hoảng tồn đọng (Ngắn hạn)

Đối với các lô hàng đang kẹt tại cửa khẩu (trong số 700 lô hàng hiện hữu):

• Rà soát hồ sơ tại chỗ: Kiểm tra lại toàn bộ chứng từ chứng nhận an toàn thực phẩm. Nếu thiếu quy định chuyển tiếp, cần văn bản kiến nghị trực tiếp lên Cục An toàn thực phẩm dựa trên chỉ đạo gỡ vướng mới nhất của Thủ tướng.
• Phân loại hàng hóa: Tách riêng nhóm hàng rủi ro thấp để áp dụng cơ chế miễn giảm kiểm tra nếu doanh nghiệp đã có lịch sử tuân thủ tốt.

Giai đoạn 2: Chuẩn hóa hồ sơ công bố sản phẩm (Trung hạn)

Nghị định 46 yêu cầu tính chính xác tuyệt đối trong hồ sơ tự công bố. Doanh nghiệp cần:

1. Thiết lập bộ phận pháp chế chuyên trách (In-house Legal) hoặc thuê đơn vị tư vấn để rà soát lại toàn bộ hồ sơ sản phẩm hiện hành.
2. Cập nhật các chỉ tiêu kiểm nghiệm định kỳ theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) mới nhất.
3. Đối với sản phẩm nhạy cảm (Thực phẩm bảo vệ sức khỏe, dinh dưỡng y học), bắt buộc phải hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như HACCP, ISO 22000, GMP. Đây là "giấy thông hành" quan trọng nhất để giảm tần suất kiểm tra.

Giai đoạn 3: Kiểm soát hoạt động truyền thông và Thương mại điện tử

Với xu hướng siết chặt quảng cáo:

• Sàn TMĐT: Phải số hóa toàn bộ Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm và hiển thị công khai trên gian hàng.
• Quản lý KOLs/KOCs: Rà soát lại hợp đồng quảng cáo. Tuyệt đối loại bỏ các từ ngữ "thổi phồng" công dụng như "điều trị", "thần dược". Doanh nghiệp sẽ chịu trách nhiệm liên đới trực tiếp nếu KOL phát ngôn sai lệch.

IV. DỰ BÁO VÀ KHUYẾN NGHỊ VỀ LOGISTICS

Trước tình trạng thời gian thông quan kéo dài 5-7 ngày, doanh nghiệp cần tái cấu trúc chuỗi cung ứng:

• Tăng mức tồn kho an toàn (Safety Stock) thêm 20-30% trong quý I/2026 để bù đắp khoảng trống thời gian kiểm tra.
• Đàm phán lại với đối tác vận tải về chi phí lưu ca xe (demurrage & detention) do rủi ro chính sách, nhằm chia sẻ gánh nặng chi phí.

Khuyến nghị chiến lược

1. Thành lập ngay Tổ công tác đặc biệt (Task Force) nội bộ để xử lý các vấn đề phát sinh từ Nghị định 46, báo cáo trực tiếp cho CEO.
2. Rà soát và phân loại lại toàn bộ danh mục sản phẩm nhập khẩu; ưu tiên áp dụng các chứng nhận quốc tế (GMP, HACCP, ISO 22000) để được hưởng cơ chế ưu đãi/miễn kiểm tra.
3. Tạm dừng các chiến dịch quảng cáo sử dụng KOLs/KOCs có nội dung chưa được thẩm định kỹ lưỡng để tránh rủi ro pháp lý trong giai đoạn 'nhạy cảm' này.
4. Chủ động làm việc với các Sàn thương mại điện tử để cập nhật hồ sơ công bố sản phẩm, tránh trường hợp bị khóa gian hàng do thiếu thông tin pháp lý.
5. Điều chỉnh kế hoạch dòng tiền (Cash flow) để dự phòng cho chi phí lưu kho bãi và vốn lưu động bị kẹt trong hàng tồn kho (tăng thêm 5-7 ngày chu kỳ tiền mặt).

Nghị định 46/2026/NĐ-CP, mặc dù gây ra những xáo trộn lớn trong ngắn hạn với hơn 300.000 tấn hàng hóa ùn ứ, nhưng về bản chất là một cuộc 'sàng lọc' cần thiết của thị trường thực phẩm Việt Nam. Cơ chế mới sẽ loại bỏ các doanh nghiệp yếu kém về quản lý chất lượng và dựa dẫm vào kẽ hở pháp lý. Đối với các doanh nghiệp bài bản, đây là cơ hội để chiếm lĩnh thị phần khi hàng rào kỹ thuật được nâng cao. Chìa khóa thành công không nằm ở việc 'lách' quy định, mà ở năng lực thích ứng nhanh chóng, minh bạch hóa thông tin và chuẩn hóa quy trình theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Nguồn báo cáo: Vinathis AI Data - Content | Chuyên trang Tài chính – Công nghệ – Quản trị doanh nghiệp